Choroba Parkinsona – porady dla chorych i opiekunów
Z tego artykułu dowiesz się:
- jakie są charakterystyczne objawy choroby Parkinsona;
- jak można pomóc choremu w codziennym funkcjonowaniu;
- jak przebiega leczenie w chorobie Parkinsona.
Choroba Parkinsona to przewlekłe schorzenie neurozwyrodnieniowe. Pojawia się zazwyczaj między 55. a 65. rokiem życia i dwa razy częściej dotyczy mężczyzn. W Polsce na chorobę Parkinsona cierpi obecnie około 100 tysięcy osób. Chorzy i ich opiekunowie zmagają się z objawami choroby i trudnościami związanymi z leczeniem, jednak często nie mają wystarczającej wiedzy i wsparcia.
Charakter i przebieg choroby Parkinsona
Przyczyny choroby Parkinsona nie są do końca poznane. U chorych dochodzi do zmian w strukturach mózgu, które prowadzą do zaburzeń ruchowych. W przebiegu choroby występują różne rodzaje objawów: przede wszystkim ruchowe, ale także związane z postawą ciała, funkcjami autonomicznymi organizmu oraz zdrowiem psychicznym.
- Chory wykonuje ruchy wolniej i w mniejszym zakresie (akinezja). Chodzi powoli, małymi krokami, „szura” stopami, nie umie balansować rękami, by utrzymać równowagę. Ma także trudności z wykonywaniem precyzyjnych ruchów. Z czasem jego twarz zaczyna przypominać maskę. Mówi cicho, wolno i niewyraźnie, a jego pismo staje się coraz mniejsze (mikrografia).
- Występuje sztywność mięśni, powodująca ograniczenie zakresu ruchów i dolegliwości bólowe.
- Pojawia się tzw. drżenie spoczynkowe, które występuje podczas pozostawania w bezruchu i ustępuje w trakcie wykonywania czynności.
Chorzy mają również zaburzenia postawy. Ciało zwykle pochyla się do przodu, co w połączeniu z trudnościami w chodzeniu często prowadzi do upadków. Mogą wystąpić też inne dokuczliwe objawy związane z funkcjonowaniem autonomicznego układu nerwowego, takie jak ślinotok, łojotokowe zapalenie skóry, nadmierna potliwość głowy i szyi, obniżenie ciśnienia tętniczego prowadzące do omdleń oraz problemy z trawieniem.
Objawy psychiczne pojawiają się u około połowy chorych. Mogą oni odczuwać napięcie, lęk przed kontaktami społecznymi, doświadczać ataków paniki oraz zaburzeń snu. Występuje też depresja objawiająca się obniżonym nastrojem, przygnębieniem i brakiem motywacji do działania. Wraz z postępem choroby tempo myślenia spowalnia, pojawiają się problemy z pamięcią, a niekiedy także halucynacje i urojenia.
Leczenie
Leczenie choroby Parkinsona skupia się na farmakologicznym łagodzeniu objawów i poprawie jakości życia chorego. Choroba jest złożona, a każdy pacjent może inaczej reagować na różne metody leczenia. Dlatego ważna jest ścisła współpraca opiekuna z neurologiem oraz innymi specjalistami.
Istotną rolę odgrywa fizjoterapia. Ćwiczenia, masaże, hydroterapia czy terapia ultradźwiękami pomagają spowalniać postęp zmian w układzie ruchu. Zaburzenia mowy (dyzartia) warto skonsultować z logopedą, który zaleci odpowiednie ćwiczenia poprawiające komunikację. W przypadku problemów żywieniowych pomocny może być dietetyk kliniczny, najlepiej specjalizujący się w chorobach neurozwyrodnieniowych.
Doświadczane przez chorych bóle mięśniowo-szkieletowe wymagają odpowiedniego leczenia farmakologicznego, zabiegów fizjoterapeutycznych i wspomagających technik relaksacyjnych. Ważnym elementem w procesie leczenia choroby Parkinsona jest prowadzenie przez opiekuna dziennika objawów i wizyt u specjalistów, a także wsparcie chorego w codziennych trudnościach.
Pomoc i wsparcie
Trudności z poruszaniem się, upadki, drżenia i ból sprawiają, że codzienne czynności stają się źródłem frustracji. Choremu może być trudno samodzielnie się umyć, ubrać, uczesać czy spożyć posiłek. Często pojawiają się również problemy z gryzieniem i połykaniem oraz brak apetytu, co może prowadzić do niedożywienia.
Dodatkowo, wraz z postępem choroby, mowa staje się mniej wyraźna, a procesy myślowe ulegają spowolnieniu, co utrudnia komunikację. Ważne jednak, by w miarę możliwości zachęcać bliskiego do aktywności fizycznej, spacerów, zdrowej diety oraz regularnej rehabilitacji.
Należy także zadbać o bezpieczne otoczenie. Mieszkanie warto dostosować do potrzeb chorego, montując np. dodatkowe poręcze, uchwyty oraz inne ułatwienia zwiększające bezpieczeństwo. Istotne jest również unikanie presji, pozwalanie choremu wykonywać czynności we własnym tempie i niewyręczanie go wtedy, gdy nadal potrafi zrobić coś samodzielnie, nawet jeśli zajmuje mu to więcej czasu.
Opieka nad osobą chorującą na Parkinsona wymaga empatii, cierpliwości i zrozumienia. Wsparcia potrzebuje nie tylko chory, ale również opiekun. Pomagając bliskiemu w codziennych trudnościach, warto pamiętać o zasadach właściwej komunikacji i reagowania w trudnych sytuacjach.
- Gdy rozmawiasz z chorym, utrzymuj kontakt wzrokowy. Zwiększa to jego koncentrację i ułatwia rozumienie przekazywanych informacji. Powtarzaj najważniejsze słowa i komunikaty, np.: „Usiądź tutaj, mamo. Tu usiądź, na krześle”. Mów powoli i prostymi zdaniami. Unikaj skrótów oraz żargonu, które mogą być niezrozumiałe.
- Gdy o coś pytasz, możesz dotknąć ramienia chorego, aby zwrócić jego uwagę. Czekaj cierpliwie na odpowiedź, słuchaj uważnie i nie przerywaj. Daj mu czas na zebranie i wyrażenie myśli. Jeśli ma trudności ze sformułowaniem zdania, podpowiedz brakujące słowo, np. „Chyba chodzi ci o przeprowadzkę, tak?”.
- Okazuj zrozumienie, gdy chory mówi o swoim lęku, złości czy frustracji. Nie oceniaj i nie krytykuj jego wypowiedzi. Nie bagatelizuj również jego uczuć, nie mów np. „Niepotrzebnie się tym martwisz”.
- Chory może czasami nie mieć ochoty na rozmowę. Warto jednak zachęcać go do kontaktu, okazywać zainteresowanie oraz poruszać tematy, które są dla niego ważne lub ciekawe. Proponuj proste ćwiczenia umysłowe, takie jak układanie puzzli z niewielkiej liczby elementów czy rozwiązywanie łatwych krzyżówek. Czasem również wspólny spacer w milczeniu może być wartościową formą wsparcia.
- Jeśli zauważasz wyraźne pogorszenie nastroju, niechęć do działania lub inne objawy depresji, skonsultuj się z psychologiem. Nie naciskaj i nie pocieszaj na siłę. W przypadku ataku paniki nie przekonuj chorego, że nie ma powodów do niepokoju. Lepiej spokojnie zapewniać, że to zaraz minie i zachęcać np. do wspólnego liczenia oddechów.
- Jeżeli chory jest pobudzony, doświadcza halucynacji lub urojeń, koniecznie skonsultuj się z psychiatrą. Nie zaprzeczaj jego przeżyciom ani nie wdawaj się w spory. Staraj się odwrócić jego uwagę i jak najszybciej zasięgnąć pomocy psychiatry.
W chorobie Parkinsona ważne jest korzystanie ze wszystkich dostępnych metod leczenia i wsparcia oraz konsultowanie się z różnymi specjalistami, w tym psychiatrą i psychologiem. Korzystaj z poradników dla opiekunów osób chorujących na Parkinsona.
Szczególnie trudne bywają momenty, gdy leki przestają działać tak skutecznie jak wcześniej, terapia nie przynosi oczekiwanych rezultatów, a kontakt z chorym staje się utrudniony przez objawy psychiczne. Jeśli jako opiekun czujesz się przytłoczony, przeciążony lub załamany, umów się na rozmowę z psychologiem.
Bibliografia
- Brzęk A., Siuda I. (2024). Choroba Parkinsona. Diagnozowanie i leczenie. Warszawa: PZWL
- Friedman A. (2019). Choroba Parkinsona. Od mechanizmów do leczenia. Warszawa: PZWL
- Rudzińska M., Gatkowska I., Mirek E., Szczudlik A. (2009). Choroba Parkinsona Poradnik dla pacjentów i ich rodzin. Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego
- Szymalla I. (2019). Parkinson. Poradnik dla chorych i ich bliskich. Warszawa: Agora