Seksualność w chorobie nowotworowej

Sfera seksualności i płodność człowieka to bardzo ważne elementy życia. Diagnoza choroby nowotworowej i jej leczenie ma ogromny wpływ także i na te obszary. Chociaż życie seksualne po chorobie może ulec zmianie, to nie oznacza rezygnacji z intymności. Odpowiednie działania pozwalają odnaleźć nowe sposoby na bliskość i czerpanie radości z relacji z partnerem. 

 

 

Seksualność jest integralną częścią życia każdej osoby, jednak diagnoza choroby nowotworowej często wpływa na intymność i życie seksualne pacjentów. Choroba oraz jej leczenie mogą prowadzić do zmian fizycznych i emocjonalnych, które odbijają się na postrzeganiu własnego ciała, pożądaniu i jakości relacji z partnerem. Warto pamiętać, że mimo wyzwań i trudności, seksualność nadal może być ważnym elementem życia, a odpowiednie wsparcie pozwala na jej odbudowanie. 

 

Wpływ choroby i leczenia na seksualność kobiety

Leczenie onkologiczne często powoduje istotne zmiany w funkcjonowaniu organizmu kobiety. Chemioterapia, radioterapia oraz leczenie operacyjne i hormonalne mogą prowadzić do przedwczesnej menopauzy, suchości pochwy, obniżenia libido, zaburzeń w odczuwaniu podniecenia czy problemów z osiąganiem orgazmu. Ponadto może wystąpić zmęczenie (wywiera negatywny wpływ na codzienne aktywności, związek), dyspareunia (ból podczas stosunku), lęk przed podjęciem aktywności seksualnej, a nawet całkowite jej zaniechanie.  

Zabiegi chirurgiczne, takie jak mastektomia czy histerektomia (usunięcie macicy), mogą zmieniać sylwetkę, wpływać na samoocenę oraz poczucie atrakcyjności. Dodatkowym wyzwaniem jest także wpływ choroby na psychikę – stres, lęk, depresja, przemęczenie leczeniem i obniżenie poczucia własnej wartości mogą prowadzić do unikania kontaktów intymnych. Zauważono także bezpośrednią korelację depresji występującej u kobiet z rakiem z zaburzeniami nastroju u ich partnerów. W trwałości relacji ważna była komunikacja i to, jak związek funkcjonował przed diagnozą.  

 

Ważne 

Więcej szczegółowych informacji o wpływie leczenia onkologicznego na seksualność w poradniku: Seksualność kobiety w chorobie nowotworowej Fundacji Tam i z powrotem na stronie www.programedukacjionkologicznej.pl 

 

Wpływ choroby i leczenia na seksualność mężczyzny

Mężczyźni również doświadczają zmian w życiu intymnym na skutek leczenia nowotworowego. Operacje w obszarze prostaty czy jąder mogą powodować zaburzenia erekcji, trudności z ejakulacją czy obniżone libido. Radioterapia i chemioterapia prowadzą do zmęczenia oraz zmian hormonalnych, które mają wpływ na ochotę na seks. Dodatkowo, pacjenci zastanawiają się, czy będą nadal postrzegani jako atrakcyjni, czy będą w stanie utrzymać intymność z partnerką lub czy będą zdolni do prokreacji – może to powodować problemy emocjonalne, związane z samooceną i poczuciem męskości.  

 

Ważne 

Więcej szczegółowych informacji o sprawności seksualnej, wpływie leczenia onkologicznego na seksualność oraz metod leczenia w poradniku: Seksualność mężczyzny w chorobie nowotworowej Fundacji Tam i z powrotem na stronie www.programedukacjionkologicznej.pl. 

 

Jak sobie radzić – co może pomóc kobiecie?

Kobiety, które doświadczają trudności w życiu seksualnym po leczeniu nowotworowym, mogą skorzystać z różnych metod wspierających: 

• Leki, globulki, lubrykanty i preparaty nawilżające – pomagają zniwelować skutki suchości pochwy. 
• Ćwiczenia mięśni dna miednicy (Kegla) – poprawiają funkcjonowanie układu rozrodczego i komfort seksualny. 
• Wsparcie psychologiczne – terapia indywidualna lub partnerska pomaga w zaakceptowaniu zmian, siebie od nowa i odbudowaniu relacji. 
• Otwarta komunikacja z partnerem – rozmowa o oczekiwaniach i emocjach pozwala lepiej dopasować potrzeby do nowej rzeczywistości. 
• Eksplorowanie nowych form intymności – dotyk, czułość i bliskość mogą być równie satysfakcjonujące jak seks. 
• Aktywność fizyczna – wpływa na poprawę krążenia, co może zwiększać libido. 
• Odpowiednia bielizna – pozwala ukryć blizny po operacji lub np. biustonosze wyposażone w specjalne miseczki z kieszonkami, wewnątrz których można nosić protezę piersi, stomijny pas (specjalnie przygotowany, aby podtrzymywać, stabilizować powłoki brzuszne oraz aby ukryć i trzymać worek stomijny). 
• Właściwa dieta – pozwala zarówno na poprawę pracy jelit, jak i na utrzymaniu prawidłowej masy ciała. 
• Warsztaty KancerSutra – Fundacja Rak’n’Roll stworzyła warsztaty, aby przełamać stereotypy związane z seksualnością pacjentów onkologicznych. 

 

Jak sobie radzić – co może pomóc mężczyźnie?

Mężczyźni mogą skorzystać z następujących rozwiązań, aby poprawić jakość życia seksualnego po leczeniu: 

• Farmakoterapia – leki wspomagające erekcję mogą pomóc w odzyskaniu sprawności seksualnej – porozmawiaj z lekarzem prowadzącym, jaki lek jest dla ciebie odpowiedni. 
• Elastyczne okrycia, pas i torebki na sprzęt stomijny – mogą podnieść jakość życia pacjentów, u których wyłoniono stomię. 
• Wsparcie psychologiczne i terapia partnerska – pomaga w odbudowie intymności oraz akceptacji zmian. 
• Rehabilitacja seksualna – specjalistyczne techniki mogą wspomagać powrót do aktywności seksualnej. 
• Otwarta rozmowa z partnerką – komunikacja o potrzebach i oczekiwaniach pozwala na odbudowanie bliskości. Bądź otwarty na różne rodzaje doznań. Warto zastanowić się nad nowymi sposobami czerpania, a także dawania przyjemności seksualnej. 
• Aktywność fizyczna – poprawia krążenie krwi, co może zwiększać libido i ogólną sprawność organizmu. 

 

Rak a ciąża

Zdarza się, że ciąża pokrywa się z diagnozą nowotworową lub występuje w trakcie leczenia. To wyzwanie nie tylko w aspekcie społecznym, ale również medycznym, ponieważ niektóre terapie mogą stanowić zagrożenie dla zdrowia dziecka. Od 2015 roku Fundacja Rak’n’Roll skutecznie wspiera kobiety w tej trudnej sytuacji poprzez program Boskie Matki, zapewniając im specjalistyczną opiekę i wsparcie na każdym etapie leczenia. W ciąży można leczyć się onkologicznie, chorując na raka można urodzić zdrowe dziecko.  

 

Ważne 

Szczegółowe informacje na stronie Fundacji: Fundacja Rak’n’Roll, BOSKIE MATKI. Bezpłatny program opieki dla kobiet w ciąży chorych na raka: https://www.raknroll.pl/co-robimy/programy/boskie-matki/ 

 

Zabezpieczenie płodności

Skutkiem leczenia onkologicznego, takiego jak chemio- i radioterapia, może być czasowa lub trwała niepłodność. Choć diagnoza nowotworu zmienia priorytety, warto zawczasu rozważyć zabezpieczenie płodności, ponieważ wielu pacjentów po terapii wraca do normalnego życia. Niepłodność dotyczy różnych typów nowotworów i może występować u kobiet, mężczyzn oraz dzieci. 

Istnieją bezpieczne metody ochrony płodności przed leczeniem, które nie zwiększają ryzyka rozsiewu choroby ani nie pogarszają wyników terapii. Niestety, pacjenci wciąż otrzymują niewystarczające informacje na ten temat. Onkopłodność (oncogfertility) to nowa dziedzina medycyny, która łączy onkologię i reprodukcję. Jej celem jest świadome zabezpieczenie możliwości rozrodczych u osób chorych na raka. 

 

Ważne 

Od 1 czerwca 2024 roku Ministerstwo Zdrowia uruchomiło program finansowany ze środków publicznych, który umożliwia pacjentom onkologicznym zabezpieczenie materiału rozrodczego przed lub w trakcie leczenia, jeśli istnieje ryzyko utraty płodności. Więcej na temat programu można przeczytać na stronie: www.zwrotnikraka.pl/oncofertility-zachowanie-plodnosci/ 

 

Podsumowanie

Choroba nowotworowa i jej leczenie wpływają na życie seksualne zarówno kobiet, jak i mężczyzn. Wyzwania związane z intymnością można jednak przezwyciężyć, korzystając z odpowiedniego wsparcia – zarówno medycznego, jak i psychologicznego. Kluczowe znaczenie ma akceptacja zmian, rozmowy z partnerem oraz otwartość na nowe formy bliskości, które mogą pomóc w stopniowym odzyskiwaniu satysfakcji z życia intymnego. Seksualność to nie tylko seks – to przede wszystkim okazywanie sobie miłości na co dzień, całus w policzek i wiele innych małych gestów, które pokazują, że jesteś ważny dla drugiej osoby. 

Chociaż życie seksualne po chorobie może ulec zmianie, to nie oznacza rezygnacji z intymności – odpowiednie działania pozwalają odnaleźć nowe sposoby na bliskość i czerpanie radości z relacji z partnerem. 

 

 

Bibliografia:

• American Cancer Society. (2019). Seksualność kobiety w chorobie nowotworowej: Poradnik dla kobiet i ich partnerów. PRIMOPRO. 
• American Cancer Society. (2019). Seksualność mężczyzny w chorobie nowotworowej: Poradnik dla mężczyzn i ich partnerek. PRIMOPRO. 
• Fundacja Rak’n’Roll. (n.d.). Boskie Matki: Program opieki dla kobiet w ciąży chorych na raka. Fundacja Rak’n’Roll. Wygraj Życie! https://www.raknroll.pl/co-robimy/programy/boskie-matki/ 
• Fundacja Rak’n’Roll. (n.d.). KancerSutra. Fundacja Rak’n’Roll. Wygraj Życie! https://www.raknroll.pl/co-robimy/projekty/kancersutra/ 
• Łukasiewicz, M.E. (2022). Seks bez cycków, czyli seks dobrze zaprojektowany. Świat Książki. 
• Zając, A., Pokora, K., Salata, B., & Dzierżanowski, T. (2023). Zaburzenia seksualne i ich leczenie u kobiet z nowotworem złośliwym. Medycyna Paliatywna, 15(1), 19–27. 
• Zwrotnik Raka. (n.d.). Oncofertility – zachowanie płodności. Zwrotnik Raka. https://www.zwrotnikraka.pl/oncofertility-zachowanie-plodnosci/