Opieka w domu czy dom opieki - jak podjąć decyzję? 

Wiele rodzin czuje się obciążonych koniecznością opieki nad bliskim seniorem. Problem nasila się, gdy zaczyna on wymagać intensywnej, a często całodobowej opieki. Często rodzina zastanawia się, jakie rozwiązanie wybrać w tej sytuacji. 

 

 

Trudności opieki domowej

Trudności opieki nad nieporadną bliską osobą w domu często wynikają z nieumiejętnego zorganizowania pomocy. Członkowie rodziny miewają różne zdanie na temat opieki, co nierzadko prowadzi do konfliktów. Główny opiekun często przeżywa stres, zmęczenie, „wypalenie” pełnioną rolą. Rodzina i on sam nierzadko mają poczucie winy, że rozważają możliwość powierzenia opieki nad bliską osobą instytucji. Bardzo często bliscy nie wiedzą, jak rozmawiać z seniorem o możliwości korzystania z pomocy z zewnątrz, a zwłaszcza o decyzji przeniesienia z dotychczasowego miejsca pobytu np. do domu opieki. Osoba chora czy nieporadna z innych względów może się buntować, nie współpracować z opiekunem czy opiekunką z zewnątrz albo nie zgadzać się na przeniesienie do domu opieki. Zawsze warto zastanowić się, czy można lepiej zorganizować pomoc bliskiej osobie w domu i czy ta opieka będzie wystarczająca. 

 

Jak lepiej zorganizować pomoc w domu?

• Prowadź notatki o stanie zdrowia, lekach i wizytach lekarskich – to ułatwia organizację i komunikację z personelem medycznym. Konsultuj się z lekarzem w sprawie chorób przewlekłych osoby bliskiej, pytaj o zalecenia dotyczące diety, rehabilitacji. 
• Stwórz harmonogram opieki: zaplanuj stałe pory posiłków, podawania leków, spacerów czy rehabilitacji. Możesz korzystać z kalendarza lub aplikacji na telefon, która przypomni o ważnych zadaniach. 
• Zaangażuj innych członków rodziny lub bliskich, podziel obowiązki. Proś o pomoc w zrobieniu zakupów, przygotowaniu posiłku czy zorganizowaniu wizyty u lekarza.  
• Wykorzystaj sprzęt medyczny, który ułatwia codzienną opiekę, np. materac przeciwodleżynowy, balkonik, laskę, krzesło toaletowe itp. Niektóre sprzęty i urządzenia są refundowane. 
• Zatrudnij rehabilitanta, pielęgniarkę środowiskową z ośrodka pomocy społecznej, profesjonalnego opiekuna osoby starszej. Zapisz seniora do dziennego domu opieki. 
• Nie zapominaj o sobie – dbaj o zdrowie psychiczne, znajdź czas na odpoczynek, hobby, aktywność fizyczną (1). 

 

Jak rozpoznać moment, gdy opieka w domu już nie wystarcza? 

Jeśli główny opiekun ma syndrom „wypalenia”: czuje się przemęczony, odczuwa apatię lub złość wobec chorego, nie musi to być argument za powierzeniem opieki nad nieporadną osobą bliską instytucji. Może wystarczyć zaangażowanie rodziny czy pomoc z zewnątrz. Warto rozważyć dom opieki, gdy pacjent wymaga systematycznej, całodobowej opieki medycznej, a bliscy nie mają możliwości, aby ją zapewnić. Gdy osoba chora stanowi zagrożenie dla siebie samej: nie jest w stanie samodzielnie brać leków, ma silne zaburzenia pamięci i myślenia, np. zostawia odkręcony gaz, wychodzi sama z domu itd., konieczna jest decyzja o takiej formie pomocy, która zapewni jej bezpieczeństwo (2).  

 

Zalety domów opieki

• Całodobowa opieka medyczna:  Placówki te są obsadzone przez specjalistów, którzy mają doświadczenie z osobami cierpiącymi na przewlekłe schorzenia, regularnie podawane są leki i jest możliwość szybkiego reagowania w sytuacjach kryzysowych​. 
• Możliwość kontaktów z innymi osobami w podobnym wieku: seniorzy mogą uczestniczyć w zajęciach grupowych i budować nowe przyjaźnie, co zapobiega poczuciu samotności i izolacji​, jak w sytuacji, gdy prawie cały czas senior spędza sam w domu. 
• Rutyna: harmonogram posiłków, zajęć i opieki medycznej może wpływać uspokajająco i przyczynić się do zwiększenia poziomu bezpieczeństwa. Zwłaszcza jest to korzystne rozwiązanie dla osób z demencją. 
• Bezpieczeństwo i dostępność: domy opieki są zaprojektowane także dla seniorów z problemami z poruszaniem się, co zmniejsza ryzyko wypadków. Ponadto jest możliwość zaalarmowania personelu, gdy dzieje się coś niepokojącego. 

 

Wady domów opieki

• Koszt:  

– średni koszt miesięcznego pobytu w domu seniora w Polsce w 2024 roku wynosi od 3 500 zł do 6 000 zł w publicznych domach pomocy społecznej; ceny w domach prywatnych zazwyczaj są o wiele wyższe;  

– istnieją Domy Pomocy Społecznej, gdzie dofinansowywany jest koszt pobytu (zazwyczaj kwota emerytury czy renty ich nie pokrywa); mieszkaniec opłaca maksymalnie 70% ze swojego dochodu, a ewentualną różnicę pokrywa rodzina lub gmina (3). 

•  Utrata niezależności: Przeprowadzka do domu opieki często wiąże się z poczuciem utraty niezależności u seniora, co może być trudne dla osób, które cenią swoją autonomię, i negatywnie wpływać na ich samopoczucie. 
• Zróżnicowana jakość opieki: Nie wszystkie ośrodki oferują ten sam poziom opieki. Ważne jest, aby dokładnie zbadać i odwiedzić placówki, aby upewnić się, że spełniają potrzeby twojego bliskiego. Warto porozmawiać z podopiecznymi (4). 

 

Jak podejmować decyzję?

Decyzję o umieszczeniu bliskiej osoby w domu opieki warto podejmować wspólnie z rodziną i jeśli to możliwe, z samym chorym. Przy trudnościach można skonsultować się z psychologiem, specjalizującym się w geriatrii lub lekarzem geriatrą, by pomogli obiektywnie spojrzeć na sytuację. Jeśli senior nie wymaga stałej opieki medycznej lub nadzoru, a raczej pomocy w codziennych czynnościach, pomoc domowa może być wystarczająca​. Jeśli jest to możliwe, warto spróbować zaangażować innych członków rodziny do opieki nad chorym. Przy podejmowaniu decyzji warto rozważyć, czy senior szczególnie ceni sobie swoją niezależność i pragnie pozostać w domu, czy może jest osobą towarzyską, lubiącą stałą obecność innych i wydaje się, że odnajdzie się wśród pensjonariuszy domu opieki. Opieka w instytucji wydaje się droższa, ale modyfikacje mieszkania i koszty związane z pomocą domową mogą być podobne (5). 

 

Jak rozmawiać z seniorem o zmianie formy opieki?

Jeśli procesy umysłowe seniora na to pozwalają, warto wraz z nim podejmować decyzję. Dobrze jest uświadomić bliskiemu, że zakwaterowanie w domu opieki czy zatrudnienie pielęgniarki czy opiekunki medycznej jest konieczne. Warto dać czas seniorowi na przemyślenie tej kwestii i pozwolić, by on sam wyraził na to zgodę. Gdy to możliwe, wraz z pacjentem warto odwiedzić wcześniej dom opieki lub szczegółowo opowiedzieć o funkcjonowaniu takiego ośrodka. Rozmowa na temat pobytu w domu opieki jest często trudna ze względu na wspomniane poczucie winy u bliskich i odrzucenia u chorego. Niekiedy warto skonsultować się w tej sprawie z psychologiem, który podpowie, jak taką rozmowę przeprowadzić. Przede wszystkim warto podkreślać zalety wybranego rozwiązania i zapewnić seniora o częstych odwiedzinach. 

 

Ważne:

Jeśli jesteś opiekunem osoby starszej, przeżywasz kryzys związany z opieką, czujesz się obciążony, przygnębiony lub rozdrażniony, masz trudności z decyzją o dalszej formie opieki nad bliskim, nawiąż kontakt: https://116sos.pl/otrzymaj-pomoc 

 

 

Przypisy:

1. D. Talarska, K. Wieczorkowska-Tobis, E. Szwalkiewicz (2011). Opieka nad osobami przewlekle chorymi, w wieku podeszłym i niesamodzielnymi. Warszawa: PZWL.
2. 2https://www.pomocedlaseniora.pl/blog/porady-uzyteczne/dom-opieki-czy-pomoc-domowa-dla-seniora-co-wybrac/ (dostęp dn. 20.05.2025).
3. https://gk24.pl/koszty-domu-seniora-w-2025-roku-tyle-trzeba-zaplacic-za-pobyt-w-domach-seniora-oraz-domach-pomocy-spolecznej-04052025/ar/c14-19025306 (dostęp dn. 18.05.2025).
4. Iwański R. (2024). Opieka długoterminowa nad osobami starszymi. Warszawa: CeDeWu.
5. Paszkowska M. (2022). Formy opieki długoterminowej nad osobami starszymi. Warszawa: Difin.